Haber Detayı
13 Kasım 2019 - Çarşamba 23:28 Bu haber 3555 kez okundu
 
MANTAR ZEHİRLENMELERİ ve BAŞLICA ZEHİRLİ MANTARLAR
SAĞLIK Haberi
MANTAR ZEHİRLENMELERİ ve BAŞLICA ZEHİRLİ MANTARLAR

Erkal Gedikli - Bilecik Tarım ve Orman İl Müdür Yardımcısı

MANTARLAR

Mantarlar, bitkiler ve hayvanlar aleminden farklı olarak Fungi aleminde yer alan canlılardır. Genellikle neden oldukları hastalıklar ya da zehirlenme olayları ile gündeme gelmelerine rağmen, aslında doğada  ve insan yaşamında sayısız yararları ve kullanım alanları olan canlılardır. İnsanların mantarlara olan  igisi antik cağlardan beri devam etmektedir. Eski Cin, Mısır, Roma ve Yunan uygarlıklarında mantarların gerek besin olarak gerekse ilaç yapımında kullanıldıkları bilinmektedir. Aztek ve Mayaların günümüze kadar ulaşan eserlerinde mantar figürlerine oldukça sık rastlanmaktadır. Eski Yunanlı hekim Plinius’un  istoriae Naturalis adlı eserinde zehirli ve zehirsiz mantarlara geniş yer verilmiştir. Günümüze kadar  dünya genelinde tanımlanmış 22.000 civarında makroskobik mantar turu olduğu halde, bu sayının yaklaşık 53.000-110.000 olabileceği tahmin edilmektedir Ülkemizde yaklaşık 2200 makromantar türü olduğu bilinmektedir.

Doğa mantarları; yenilebilir, yenilmeyen ve zehirli olarak gruplandırılmaktadır. Türkiye’de yaklaşık 300 civarında yenilebilir özellikte doğa mantar turu bulunmaktadır. Tüketim amaçlı toplanan bu doğa mantarlarının bir kısmı halk pazarlarında satılırken bir kısmı da ihraç edilmektedir. Bunların içerisinde lezzet bakımından en fazla tercih edilenler kuzu göbeği mantarı (Morchella turleri), ayı mantarı (Boletus edulis), sığır dili mantarı (Hydnum repandum), domalan mantarı (Tuber sp.), keme mantarı (Terfezia sp.), kanlıca mantarı (Lactarius deliciosus), Yumurta mantarı (Cantharellus cibarius), Sezar veya imparator mantarı (Amanita caesarea)’dır. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de gıda açığının kapatılması acısından mantarlar önemli besin kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Yenilmeyen mantarlar zehirli olmamakla birlikte sert yapıları, kotu kokuları ve tatları nedeniyle yenme

özelliği taşımamaktadır. Bu grup içinde yer alan mantarlar gıda amaçlı tüketime uygun değildir. Ancak yenilmediği halde içerdikleri polisakkarit ve biyoaktif maddeler nedeniyle insan sağlığının korunmasında ve hastalıkların tedavisinde kullanılan tıbbi mantarlar bu grup içinde bulunmaktadır. Ganoderma lucidum, Trametes versicolor gibi türler tıbbi amaçla kullanılan mantarlara örnek verilebilir. İçerdikleri toksik maddeler nedeniyle insan sağlığını tehdit eden mantarlar “zehirli mantarlar” olarak adlandırılmaktadır. Zehirli mantarlar, yenildikleri zaman hafif veya ciddi sağlık sorunlarına hatta ölüme neden olabilirler. Dünyada ve ülkemizde doğa mantarlarının tüketilmesi sonucu ortaya çıkan zehirlenme olayları ile sıkça karşılaşılmaktadır. Mantar zehirlenmeleri oranı iklim, yaşam şekli ve alışkanlıklara bağlı olarak değişmektedir. Ülkemizde her yıl cok sayıda mantar zehirlenmesi meydana gelmekte ve bunların birçoğu maalesef ölümle sonuçlanmaktadır. 2013 yılında mantardan zehirlenen kişi sayısı 1706 iken, 2014 yılında bu sayı 5228’dur.

Günümüze kadar Türkiye’de tespit edilmiş 100 civarında zehirli mantar turu bulunmakta, ancak bunlardan yaklaşık 10 tanesi ölümcül zehirli etki gösteren mantarlar sınıfına girmektedir.

Mantar zehirlenmelerinde ölüm vakalarının çoğuna, kırsal kesimden büyük kentlere göç etmiş ve kentlerin çevre semtlerinde ormanların yakınına yerleşen insanlar arasında rastlanmaktadır. Medyada özellikle ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde mantar zehirlenme olayları sık sık gündeme gelmektedir. Mantar zehirlenme olayları kişilerin zehirli ve yenen mantarlar konusunda yeterli bilgisinin olmamasından kaynaklanmaktadır. Zehirlenmelerin tedavi merkezlerinden uzak kırsal kesimlerde meydana gelmesi ve

zehirlenmeye sebep olan mantarların teşhis edilmesinde yeterli tıbbi laboratuvar ve uzmanın bulunmaması mantar zehirlenmelerinin ölümle sonuçlanmasına neden olmaktadır. Ayrıca yenen ve zehirli mantarları birbirinden ayırt etmeye yaradığı iddia edilen bazı yanlış inanışlar da zehirlenmelere ve yüzlerce insanın olumun neden olmaktadır.

Zehirli ve Yenen Mantarlar Hakkındaki Bazı

Yanlış İnanışlar

a) Zehirli veya yenen mantarlar ayrı ayrı topraklarda yetişir. (Halbuki yenilebilir ve zehirli mantarlar yan yana yetişebilir ve çoğu zaman bunları birbirinden ayırt etmek zordur.)

 b) Mantar zehirli ise koparılınca ic kısmının rengi hemen mavileşir ya da hoş kokulu ve lezzetli olan ve şapkasından bir parça koparıldığında ic kısmının rengi değişmeyen mantarlar tehlikesizdir.

 c) Mantar zehirli ise gümüş bir kaşık veya para ile kaynatıldığında veya pişirildiğinde gümüsün rengi kararır.

d) Bir diğer inanış ise zehirli mantarları salyangozların yemediği ve böceklerin yediği mantarların zehirsiz olduğu şeklindedir.

Salyangoz veya böceklerin metabolizmaları ile insanların metabolizmalarının birbirinden farklı olduğu akıldan çıkarılmamalıdır. Fotoğrafta zehirli bir mantar olan Hypholoma fasciculare turu üzerinde beslenen sümüklü böcek görülmektedir.

 e) Cayırlarda yetişen mantarlar zehirsizdir.

f) Ağaçlar üzerinde yetişen mantarlar zehirsizdir.

g) Tuzlu veya sirkeli suda kaynatmak mantarın zehirliliğini ortadan kaldırır.

h) Mantarın yanında veya yakınlarında demir varsa o mantar zehirlidir.

ı) Mantara zehiri yılanlar verir.

i) Kurutulmuş mantar zehirli değildir. Pişirmek mantarın zehirliliğini ortadan kaldırır. Zehirli bileşiklerin çoğu ısıya dayanıklıdır ve pişirmekle, kaynatmakla veya kurutmakla mantarın zehirliliği ortadan kalkmaz. Bazı zehirli mantar türlerinin toksinleri sıcaklık uygulamasından etkilenip bozulabilir. Ancak bunu genelleştirmek mümkün değildir. Orneğin Amanita phalloides’in amatoksinleri sıcaklıktan etkilenmez ve mantar pişirilse de kurutulsa da bu mantar zehirliliğini korur.

k) Mantarı yoğurt ile birlikte veya ayran içinde bekletip yemek zehirlenmeyi önler.

l) Zehirli mantarların kokuları ve tatları çok kotudur.

Bu da doğru bir kanı değildir. Çoğu zehirli mantarın tatları ve kokuları güzeldir.

Kısacası yukarıda belirtilen inanış ve görüşlerin hiçbir bilimsel geçerliliği yoktur ve bunlara  güvenerek mantar toplamak ve tüketmek sakıncalı ve tehlikelidir.

Mantar Zehirlenme Belirtileri

Mantar zehirlenmeleri klinik belirtilerin ortaya çıkış suresi, mantarın içerdiği toksinin türüne göre değişmektedir. Mantar zehirlenmeleri ilk belirtilerin ortaya çıkma suresine göre erken bulgu verenler (ilk 6 saat) ve geç bulgu verenler (6 saatten fazla) olmak üzere iki gruba ayrılır (Eren ve ark., 2010). Türkiye’de yapılan araştırmada mantar zehirlenmelerinin tüm zehirlenmelerin 1.5-3.4’unu oluşturduğu ve 97.9’unun erken bulgu ve 2.1’inin geç bulgu verdiği belirtilmektedir.

YENDİKTEN SONRA 2 SAATE KADAR ORTAYA ÇIKAN BELİRTİLER

Sersemlik                                       Uykuya meyil

Tansiyon düşüklüğü                  Bulanık görme

Yüz ve boyunda kızarma          Nabızda artış

Ağızda metal tadı                        Bulantı ve kusma         Terleme

YENDİKTEN 6 SAAT SONRA GELİŞEN BELİRTİLER

Bulantı                             Kusma

İshal                                  Ateş

Nabız artışı                     Karın ağrısıKaraciğer ve bobrek bozuklukları ile bu organlara bağlı belirtiler

!!! Sonuçta koma ve ölüm söz konusu olabilir.

Mantar zehirlenmelerinde çok önemli olan bulguların ortaya çıkış sureleri ve ilk bulgular konusunda tedaviyi gerçekleştirecek doktora yeterli bilginin aktarılması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle mantar zehirlenmelerinde şu soruların cevapları önemlidir.

Mantar yendikten kaç saat sonra semptomlar ortaya çıktı?,

Semptomlar nelerdir?

Özellikle ilk yakınmalar nelerdir?

 Kaç tür mantar yendi?

Mantarı yiyen herkes hastalandı mı?

Mantar yemeyip hastalanan var mı?

Mantarın toplandığı ve saklandığı koşullar nedir?

(Besin zehirlenmesinden ayırt etmek icin)

Mantar çiğ mi yoksa pişirilerek mi yendi?

Mantar kaç öğünde yenildi?

Son 72 saat içerisinde alkol alındı mı?

Mantar zehirlenmelerinde tedavinin ilk aşamasında zehirlenmeye sebep olan mantar turunun teşhis edilmesi büyük önem taşımaktadır. Çünkü zehirli mantarlar, meydana getirdikleri birbirinden farklı sendromlara göre gruplandırılmaktadır. Bunlar: phalloides sendromuna neden olan türler, pantherina sendromuna neden olan türler, muskarin sendromuna neden olan türler, psilosibin sendromuna neden olan türler, gyromitra sendromuna neden olan türler, çiğ yendiğinde zehirli olan türler, coprinus sendromuna neden olan türler ve paxillus sendromuna neden olan türler gibi. Her grup için birbirinden farklı tedavi yönteminin uygulanması gereklidir. Bu nedenle hangi mantar turunun yendiği bilinmelidir.

Mantar yiyen bir kişide zehirlenme belirtilerinin görülmesi halinde en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Zehirlenmeler konusunda 114 numaralı Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nden (UZEM) bilgi alınabilir.

 

Zehirli Mantarların Sebep Oldukları Sendromlar

  1. Phalloides Sendromu

Amanita phalloides (Evcik kıran, koy gocuren), Amanita verna, Amanita virosa, Galerina marginata, Galerina unicolor, Lepiota brunneoincarnata, Lepiota helveola

Zehirlenmeye neden olan bileşikler sitotoksik etkili siklopeptitlerdir. Amatoksin, virotoksin ve fallotoksin olmak üzere üç gruba ayrılırlar. Özellikle Amanita phalloides’in ürettiği amatoksin ağır karaciğer, bobrek ve beyin zedelenmesi yapar. Türkiye’deki ölümcül zehirlenmelerin 90’ından sorumlu son derece zehirli türlerdir.

Belirti ve bulgular:

1. evre (6-24 saat): Bulantı, kusma, ishal, ateş, taşikardi, sıvı elektrolit ve asit-baz dengesizliği,

2. evre (25-72 saat): Belirti ve bulgularda gecici iyileşme, karaciğer ve bobrek işlev testlerinde bozulma, 3. evre (3-5 gun): Karın ağrısı, sarılık, ağır karaciğer ve bobrek yetmezliği, coklu organ yetmezliği, koma ve ölüm.

Tedavi: Destek tedavi, aktif komur, Penisilin G, silibinin, hemoperfuzyon, hemofiltrasyon, plazmaferez,

bobrek yetmezliği varsa hemodiyaliz, karaciğer yetmezliği varsa karaciğer transplantasyonu. Erken taburcu etmek surpriz bir ölümle sonuclanabilir.

2. Muskarin Sendromu

Clitocybe dealbata, Clitocybe rivulosa, Clitocybe cerussata, Inocybe fastigiata, Inocybe geophylla, Inocybe patouillardii

Toksin muskarindir. Kalp rahatsızlığı olan kişilerde olum oranı daha yuksektir.

Belirti ve bulgular: Kolinerjik belirtiler, gozyaşı ve tukuruk sekresyonlarında artış, aşırı terleme, bulanık

gorme, goz bebeğinin kuculmesi (miyozis), bronkospazm, karın krampları ve ishal meydana gelir. Kardiyovaskuler sisteme olan etkisi ile bradikardi (kalp ritminin duşuşu) ve hipotansiyon oluşur.

Tedavi: Spesifik antidotu atropindir.

3. Orellanus Sendromu

Cortinarius orellanus, Cortinarius orellanoides

Bu toksine orellanin denilmektedir.

Belirti ve bulgular: İlk belirtileri mide ve bağırsak bozukluklarıdır. Gastrit ve bobrek yetmezliği gorulmektedir.

Belirtileri cok gec ortaya cıktığından coğu zaman bunların mantar zehirlenmesine bağlı olduğunu anlamak zordur.

Tedavi: Destek tedavi, hemodiyaliz, böbrek transplantasyonu

4. Gyromitra Sendromu

Gyromitra esculenta (Kuzugobeği ebesi),

Gyromitra gigas, Gyromitra ambigua, Helvella crispa,

Helvella lacunosa, Paxina leucomelas, Sarcosphera coronaria (S. crassa)

Bu zehirlenmede gyromitrin toksini sorumludur.

Gyromitrin toksini sıcakta bozunur ve suda cozunur. Az gorulen bir zehirlenme turu olmakla birlikte ciddi bir gyromitra zehirlenmesi tedavi uygulansa bile olumle sonuclanabilir. Ulkemizde Gyromitra esculenta turunun Morchella turlerine benzediği icin pazarda satıldığı ve halk tarafından zaman zaman tuketildiği gorulmektedir. Kesinlikle tuketilmesinden sakınılmalıdır.

Belirti ve bulgular: Şişkinlik, bulantı, kusma, sulu ya da kanlı ishal, karın ağrısı, kas krampları, konvulsiyon, hepatit, bobrek yetmezliği, koma ve olum (5-7 gun). Gyromitra turleri yuksek ateş yapan tek mantar turudur.

Tedavi: Destek tedavi, piridoksin, metilen mavisi

5. Coprinus Sendromu

Coprinus turu mantarlar koprin toksini icerirler. Bu mantarlarla birlikte veya mantarların yenilmesinden sonraki 72 saat icinde alkol alınması durumunda ortaya cıkmaktadır.

Belirti ve bulgular: Yuz ve boyunda kızarma, kalp carpıntısı (taşikardi), hipotansiyon, ağızda metal tadı,

bulantı, kusma, uyuşma ve terleme

Tedavi: Semptomatiktir. Ayrıca en az 5 gun alkol alınmamalıdır.

6. Pantherina Sendromu

Amanita muscaria, Amanita pantherina

Bu grup mantarlardaki soz konusu toksinler ibotenik asit ve turevleri (musimol ve muskazon)’dir.

Belirti ve bulgular: Konuşma gucluğu, ataksi, yorgunluk, renkli halusinasyonlar, hafif karın ağrısı, kusma ve ishal. Olum nadirdir.

Tedavi: Semptomatiktir. Kişi kusturulmalı, midesi yıkanmalıdır. Aktif karbon verilebilir.

7. Gastrointestinal Sendrom (Sindirim Bozukluğu

Yapan Mantarlar)

Agaricus xanthodermus, Boletus satanas, Ramaria formosa, Russula emetica, Entoloma lividum, Omphalotus olearius, Tricholoma pardolatum, Tricholoma ustale, Lactarius helvus

Bazı mantarlar yiyen kişinin hassasiyeti ve yediği miktara bağlı olarak sadece sindirim sisteminde rahatsızlığa neden olurlar.

Belirti ve bulgular: Bulantı, kusma, karın ağrısı, uşume, terleme, dolaşım bozuklukları

Tedavi: Semptomatik dir. 1-2 gün içinde kendiliğinden geçer. Su ve elektrolit dengesi iyi korunmalıdır.

Zehirli Olmayan Mantarlarda Gorulebilen Zehirlenme Vakaları

Bu zehirlenme vakalarının mantar toksini ile ilgisi bulunmamaktadır.rdu.tarim.gov.tr

U’DA GIDA GÜVENLİĞİ

1. Çürüyen ya da patojen bakteri, ağır metaller veya toksik kimyasallar ile kirlenmiş olan yenilebilir

mantarların yenmesi sonucu zehirlenme durumu ortaya çıkabilmektedir. Mantarlar ağır metalleri depolama özelliğine sahiptirler. Bu nedenle özellikle karayolları boyunca yetişen yenilebilir mantarların tüketilmesi uygun değildir. Bu mantarlarda önemli düzeylerde kurşun veya diğer toksin maddeler birikebilir. Bulantı, kusma, panik reaksiyonu, titreme, sıcak basması, ellerde avuç içinde terleme, vb. gibi belirtiler görülür. Tedavi gereklidir.

2. Gıda zehirlenmesi: Uygun koşullarda saklanmayan veya uzun sure bekletilen mantar yemeklerinin

yenmesi zehirlenmelere sebep olabilmektedir. Bozulan mantar yemeğinin tüketilmesi, gıda zehirlenmesi olarak değerlendirilmelidir.

3. Alerji: Kişinin fizyolojik ya da mizacına bağlı olarak alerjik durumlar ortaya çıkabilir.

4.Psikolojik zehirlenmeler: Bazı kişiler mantar tükettiklerinde psikolojik olarak zehirlendikleri kaygısına

kapılabilir, hatta bu kişilerde terleme, kusma gibi zehirlenme belirtileri görülebilir. Yalancı zehirlenme

diye adlandırılan bu durumu gerçek bir zehirlenmeden ayırt etmek imkansızdır.

5. Bazı yenilebilir mantarların aşırı yenmesi müshil etkisine yol açabilir. Zararlı olmamakla birlikte bu olayla karşılaşan birey için kaygı yaratabilir.

6. Sporların solunması: Özellikle puf mantarlarının solunması ikincil solunum yolu enfeksiyonlarına yol

açabilir. Müdahale edilmezse ölümle sonuçlanabilir.

Doğa Mantarı Toplarken ve Tuketirken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Doğa mantarı toplarken mantar toplama işinde mutlaka işi bilen, uzman kişilerden yardım alınmalıdır.

Mantarın farklı bolgelerde değişik isimlerle tanımlandığına dikkat edilerek halk arasındaki isimlerle zehirli olup olmadığına karar verilmemelidir. Yenen ve zehirli mantarların aynı ortamda yetişebilecekleri unutulmamalıdır. Yaygın inanışların doğru olmadığı akıldan cıkarılmamalıdır.

Alkolle birlikte tuketilmemelidir.

Alerjik olabileceği unutulmamalıdır. Eğer bir mantar ilk kez yeniyorsa fazla miktarda yenmemelidir.

Bazı yenen doğa mantarları ciğ iken zehirli olabilirler, bu nedenle kultur mantarı olmayan mantarlar asla ciğ yenmemelidir. Ayrıca bazı insanların ciğ mantarlara karşı hassasiyeti bulunabilir.

Mantar pişirildikten sonra kısa surede tuketilmelidir.

Zehirli ve yenilebilen mantarları birbirinden ayırt etmek bazen cok zor olduğundan doğa mantarları sadece uzmanlar tarafından toplanmalıdır.

Doğa mantarı toplamanın keyifli olduğu kadar tehlikeli bir uğraş olduğu unutulmamalıdır

BAŞLICA ZEHİRLİ MANTAR TÜRLERİ

Amanita phalloides (Fr.) Link. “Koy gocuren, Olum meleği, Evcikkıran”

ölümcül zehirlenmelerin 95’inin sebebidir. Şapka 4-15 cm çapında, başlangıçta konveks, yuvarlak veya yarı yuvarlak, olgunlaştığında yassılaşır. Şapka acık yeşilimsi sarı renkte olup, üzerindeki ışınsal iplikcikler nedeniyle çizgiliymiş gibi görünür. Nemliyken parlak ve yapışkanımsı bir yüzeye sahiptir. Et beyazdır, şapka derisinin hemen altında hafif sarımsı görülür. Sap beyaz renkli ve üzerinde az miktarda grimsi zeytini pullar bulunur. Uzunluğu 8-15 cm olup, üzerinde yüzük diye adlandırılan annulus kalıntısı ve kese şeklinde beyaz volva (sapın alt kısmında) yapısına sahiptir. Lameller beyaz, sık ve serbesttir. Spor izi beyazdır.

Amanita pantherina (DC.:Fr.) Krombh.

Şapka 5-10 cm, koyu sütlü kahverenginde, ortası daha koyu renktedir. Şapka başlangıçta konik, daha sonra yayvanlaşmaktadır. Şapkanın üzerinde beyaz, büyüklükleri farklı deri kalıntıları bulunmaktadır. Et beyazdır. Sap 1-2 cm çapında, 7-12 cm uzunluğunda, beyaz ve silindiriktir. Başlangıçta içi dolu olan sap mantarın yaşlanması ile oyuklaşır. Sap üzerinde iki yaka kalıntısı görülebilir. Sapın dip kısmı şişkin olup, 1-2 cm uzunluğunda volva ile kaplıdır. Lameller beyaz, sık ve serbest tiptedir. Spor baskısı beyazdır. Cam ve yaprağını döken ağaçların, özellikle kayın ağacı altında, yaz ve sonbahar dönemlerinde yetişir. Ağır zehirlenmelere yol acar.

Amanita muscaria (L.) Pers. “Gelin mantarı, Sinek mantarı

Genc mantarlar yumurta şeklinde olup ustu beyaz siğillidir. Şapka şekli yuvarlaktan yarı kuresele kadar değişmekte olup, daha sonra şemsiye gibi acılır ve 5-22 cm capındadır. Şapka ustunun kırmızı derisi üzerinde siğil gibi beyaz artıklar bulunur. Şapka rengi kırmızı turuncu rengi ile dikkat cekici olup, sonradan turuncuya kayabilir. Lameller geniş, renkleri sarımsıdır. Genç mantarlarda sapın ici doludur, gelişmiş mantarlarda oyuklar oluşabilir. Sapın ust yarısında annulus (yuzukhalka) alt kısmında da volva bulunur. Sap beyaz, 5-20 cm boyunda ve 2-3 cm capındadır. Spor izi beyazdır. Yaz ortalarından sonbahar sonlarına kadar ortaya cıkar.

Coprinus atramentarius (Bull.) Fr. “Murekkep mantarı

Şapka gencken can şeklindedir, yaşlandıkca yaygınlaşır ve capı 3-10 cm’dir. Şapka rengi merkezden dışa doğru gri-kahverengi olup, uzeri kahverengi pulcuklarla kaplıdır. Daha sonra pullar yok olur. Mantar yaşlandığında murekkep şekilde sıvı bir hal alır. 4-15 cm uzunluğunda 0.5- 1.5 cm capındadır. Silindirik, yuzeyi ust kısımlarda beyaz, alt kısımlarda beyaz zemin üzerinde pullu yapıdadır. Et beyazımsı, incedir. Lamel başlangıçta gri beyaz olup, sonra kırmızımsı kahverengiden siyaha doner. Bu mantar yenilebilir, ancak 72 saat içinde alkol tuketilmesi halinde zehirlenmeye yol acar.

Hypholoma (Naematoloma) fasciculare (Huds.: Fr.) Kumm.

Şapkanın ortası pas renginde ve hafif tumsek, kenarları kanarya sarısından yeşilimsi tonlara doğru değişir. Şapka 2.5-7 cm capında, başlangıcta yarı kuresel konveks, sonra yaygınlaşıp duzleşir veya orta kısmı hafif tumsekli şemsiyemsi bir hal alır. Sap 0.4-1.5 cm capında, 2.5-7.5 cm uzunluğunda ve silindiriktir. Gencken sap kukurt sarısı, daha sonra şapka kısmı sarı, sapın dibine doğru koyu bir renk alır. Sap uzerinde koyu renkte yaka şeklinde cizgi bulunur. Et kukurt sarısıdır. Lameller sıktır, başlangıcta acık sarımsı gri, sonra yeşilimsi griye ve nihayet kahverengiye doner. Geniş yapraklı veya ibreli ağacların kutukleri uzerinde, yıl boyunca, buyuk gruplar halinde bulunur. Yaz başından gec sonbahara kadar gorulebilir.

Inocybe fastigiata (Schaeff.) Quel.

Şapka başlangıçta oval topuzcuk, rengi beyaz sarımsıdır. Gelişmişlerde şapka tepesi kut konik, can şeklini alır. Tepeden kenarlara doğru lifsi yapıdadır, yaşlı orneklerde şapka duzleşir, kenarlarda yarılmalar meydana gelir ve yukarıya doğru hafifce kıvrılır. Renk acık kahverengiye doner. 3- 6 cm capındadır. Eti az, sert ve beyazdır. Lameller yeşilimsi sarıdan acık kahverengiye kadar değişir. Genç mantarlarda zayıf ve gecici, sarı renkli kortina bulunur. Sap 3-7 cm uzunluğunda ve 0.5-0.8 cm capında olup, toprak icindeki kısım şişkincedir. Başlangıcta kirli sarı, sonra gri kahverengidir. Gencken sapın ici dolu, sonra ici boşalır ve lifli yapıdadır. Toprak kokusundadır. Sporları kahverengimsidir. Yaygın bir turdur.

Galerina marginata (Batsch) Kuhn

Şapka 2-6 cm capında, sarımsı kahverengiden kahverengiye kadar değişen renklerdedir. Gencken konik, konveks iken, yaşlı mantarlarda duzleşir. Sap başlangıçta soluk sarımsı kahverengi olup, sonradan ozellikle alt sap kısımları koyu kahverengi renk alır. Sap 2-10 cm uzunluğunda ve 2-6 mm kalınlığındadır. Sapın ust kısmında yakamsı zon şeklinde kalıntılar bulunur. Et rengi kahverengimsi, tadı ve kokusu hafif unsudur. Sporları soluk sarı-kahverengindedir. Bu mantar turu yenilebilen bircok mantar turu ile karıştırılabilir. Ozellikle Flammulina velutipes turu ile karıştırılabilir. Bu nedenle cok dikkatli olunması gerekmektedir.

Gyromitra esculenta (Pers.) Fr. “Yalancı Kuzu Gobeği, Kuzu Gobeği Ebesi, Ekşi Memet”

Şapka kızıl kahverenginden koyu kahverengiye değişen renklerde, 5-9 cm uzunluğunda, 5-10 cm çapında ve beyin gibi kıvrımlı bir yapıdadır. Şapka ici boştur. Sap 2-3 cm uzunluğunda ve 1-3 cm çapındadır. Et beyaz, ince ve kırılgandır. Morchella türlerinde şapka, peteksi şekilde oyuklu yapıda iken bu türde beyinsi kıvrımlar şeklindedir. Çiğ yendiğinde kesinlikle oldurucu bir mantardır.

Omphalotus olearius (DeCand.: Fr.) Fayod

Şapka başlangıcta konveks, sonra yayvanlaşır ve ortadan cukurlaşarak huni şeklini alır. 7-10 cm çapındadır. Şapka rengi başlangıcta portakal sarısı, parlak turuncu, yaşlandıkça portakalımsı kahverengi renktedir. Lameller değişik uzunlukta, ince, sapa dekurrent bağlanır. Rengi şapkaya göre donuk turuncu olup, sonradan pas rengini alır. Sap 7-15 cm uzunluğunda 1-2 cm çapındadır. Ağaç kütükleri üzerinde gruplar halindedir. Bu mantar halk arasında cüce kız, sarı kız mantarı olarak bilinen Cantharellus cibarius mantarı ile karıştırılabilmektedir. C. Cibarius mantarının rengi yumurta sarısı olup, lamellerinin yalancı lamel yapısında olması ile ayırt edilebilir.

Sarcosphaera coronaria (Jacq.) J. Schrot. “Kurt Kulağı, Gobek Kulağı, Kuzu Kulağı

Sinonimi Sarcosphaera crassa’dır. Şapka 2-10 cm çapında ici boş küreler halindedir. Mantar olgunlaştığında yırtılarak önce kase sonra yıldız biçimini alır. İç ceperleri morumsu-lila, pembemsi kahverengi renkte olup, dış kısmı kirli kremsi beyaz renktedir. Özellikle ciğ yendiğinde oldurucu olduğu bilinen bir turdur.

İlkbaharda ortaya çıkan tehlikeli bir mantardır. Bazı bölgelerimizde bilinçsizce tüketilmektedir.

Sonuç Olarak    :

Ülkemizde ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde mantar zehirlenmelerine sıkca rastlanması halkın zehirli ve yenen mantarları yeterince tanımadığını göstermektedir. 2014 yılında doğa mantarlarından 5.228 kişinin zehirlenmesi, bu konudaki eksikliğimizin en önemli kanıtıdır. Medyaya yansıyan zehirlenme olayları, kişilerin mantarlardan korkmasına ve zehirlenme korkusuna yol açmaktadır. Halbuki doğadan toplanıp satılarak önemli gelir getiren ve halkın protein ihtiyacının karşılanması bakımından önemli olan birçok mantar türü bulunmaktadır. Bu nedenle doğa mantarlarının halka tanıtılması ve insanların özellikle zehirli mantarlar konusunda aydınlatılmaları oldukça önemlidir.

 

Kaynak: Editör:
Etiketler: MANTAR, ZEHİRLENMELERİ, ve, BAŞLICA, ZEHİRLİ, MANTARLAR,
Yorumlar
Haber Yazılımı